W kolejnym wpisie z cyklu „Wtorki z terapią schematów” przyglądamy się trzeciemu z pięciu obszarów w terapii schematów – uszkodzonym granicom. Do tej grupy należą dwa schematy: Roszczeniowość/Wielkościowość oraz Niedostateczna samokontrola i samodyscyplina.
Osoby, u których dominują schematy z tego obszaru, często mają trudność z respektowaniem granic innych ludzi, przestrzeganiem zasad czy wywiązywaniem się z obowiązków. Mogą również doświadczać problemów z kontrolowaniem impulsów i odraczaniem gratyfikacji.
- Roszczeniowość / Wielkościowość
Schemat ten wiąże się z przekonaniem, że jest się wyjątkowym i że obowiązują nas inne zasady niż pozostałych. Osoba może oczekiwać specjalnego traktowania, stawiać własne potrzeby ponad potrzebami innych oraz dążyć do zdobycia uznania lub poczucia wyższości.
Warto jednak pamiętać, że takie zachowania nie zawsze wynikają z narcyzmu czy egoizmu. Niekiedy są sposobem radzenia sobie z innymi, głębiej ukrytymi schematami, takimi jak Deprywacja emocjonalna. Wówczas postawa roszczeniowa może pełnić funkcję nadmiernej kompensacji wcześniejszych doświadczeń braku akceptacji, troski czy zaspokojenia potrzeb emocjonalnych.
- Niedostateczna samokontrola i samodyscyplina
Osoby z tym schematem mają trudność z wytrzymywaniem frustracji, kontrolowaniem impulsów oraz konsekwentnym dążeniem do celu. Często unikają dyskomfortu, odkładają obowiązki lub reagują impulsywnie pod wpływem emocji.
W łagodniejszej postaci schemat może przejawiać się przede wszystkim tendencją do unikania wysiłku i sytuacji wymagających cierpliwości oraz samodyscypliny.
Skąd biorą się te schematy?
Najczęściej rozwijają się one w środowisku, w którym dziecko miało niewiele jasno wyznaczonych granic. Rodzice lub opiekunowie mogli być nadmiernie pobłażliwi, rzadko stawiać wymagania i nie uczyć uwzględniania potrzeb innych osób czy przestrzegania wspólnie obowiązujących zasad.
W terapii schematów celem pracy nie jest ocenianie takich zachowań, ale zrozumienie ich źródeł. Dzięki temu możliwe staje się stopniowe budowanie zdrowych granic, rozwijanie samokontroli oraz bardziej satysfakcjonujących relacji z innymi.
