Czy zdarza Ci się myśleć:
„Jestem do niczego”,
„Nikt tak naprawdę mnie nie pokocha”,
„Ludzie mnie opuszczają”?
Takie myśli często pojawiają się automatycznie — szczególnie w trudnych momentach, w relacjach albo wtedy, gdy coś idzie nie tak. Mogą wydawać się bardzo przekonujące, a nawet „oczywiste”.
W rzeczywistości jednak rzadko pojawiają się przypadkiem.
Skąd biorą się trudne przekonania o sobie?
W terapii schematów zakłada się, że wiele naszych myśli i reakcji wynika z tzw. schematów — czyli utrwalonych wzorców myślenia, przeżywania i reagowania na siebie i innych. Schematy rozwijają się najczęściej w dzieciństwie lub wczesnej młodości, w relacjach z ważnymi osobami. Są odpowiedzią na doświadczenia emocjonalne oraz (nie)zaspokojone potrzeby psychiczne.
Jeśli w tym okresie pojawiały się np.:
– odrzucenie
– brak stabilności emocjonalnej
– nadmierna krytyka
– brak poczucia bezpieczeństwa
to z czasem mogą ukształtować się przekonania takie jak:
„ze mną jest coś nie tak”,
„nie można ufać ludziom”,
„bliskość kończy się zranieniem”.
Schematy działają często poza świadomością i wpływają na to, jak interpretujemy sytuacje, jakie emocje odczuwamy i jak reagujemy — szczególnie w relacjach. Co więcej, mają tendencję do utrwalania się, ponieważ nieświadomie wchodzimy w sytuacje, które je potwierdzają.
Terapia schematów – na czym polega?
Terapia schematów to podejście psychoterapeutyczne stworzone przez Jeffreya Younga jako rozwinięcie terapii poznawczo-behawioralnej. Integruje elementy różnych nurtów, m.in.:
– terapii poznawczo-behawioralnej (CBT)
– teorii przywiązania
– terapii Gestalt
– podejścia psychodynamicznego
Dzięki temu pozwala pracować nie tylko na poziomie myśli, ale także emocji i głębszych doświadczeń.
Celem terapii schematów jest:
– rozpoznanie własnych schematów
– zrozumienie ich źródeł
– zauważenie, kiedy się aktywują
– stopniowa zmiana utrwalonych sposobów reagowania
Istotnym elementem tej pracy jest również relacja terapeutyczna — bezpieczna i wspierająca, która umożliwia doświadczenie nowych, bardziej adaptacyjnych sposobów funkcjonowania.
Dla kogo jest terapia schematów?
Terapia schematów ma charakter transdiagnostyczny, co oznacza, że nie jest ograniczona do jednej konkretnej diagnozy, ale odnosi się do głębszych mechanizmów funkcjonowania.
Może być szczególnie pomocna dla osób, które:
– doświadczają trudności w relacjach i powtarzających się schematów w związkach
– zmagają się z niską samooceną, poczuciem wstydu lub bycia „niewystarczającym”
– mają poczucie „ciągłego wracania do tego samego”, mimo podejmowanych prób zmiany
– zauważają, że ich trudności mają swoje źródło we wcześniejszych doświadczeniach
Badania wskazują, że terapia schematów jest skuteczna m.in. w pracy z długotrwałymi trudnościami emocjonalnymi oraz zaburzeniami osobowości (Bamelis i in., 2014; Masley i in., 2012).
Dlaczego warto rozumieć swoje schematy?
Zrozumienie schematów często pozwala spojrzeć na siebie z większą łagodnością. To, co wcześniej mogło być odbierane jako „moja wada” lub „coś jest ze mną nie tak”, zaczyna być widziane jako efekt wcześniejszych doświadczeń i sposobów radzenia sobie, które kiedyś były potrzebne. Terapia schematów nie polega jedynie na analizie. Jej celem jest realna zmiana — stopniowe budowanie bardziej wspierającego sposobu myślenia o sobie oraz bardziej satysfakcjonujących relacji z innymi.
Podsumowanie
Terapia schematów to podejście, które pomaga zrozumieć, skąd biorą się nasze trudne przekonania i dlaczego pewne wzorce tak uporczywie się powtarzają. Dzięki pracy terapeutycznej możliwe jest nie tylko ich rozpoznanie, ale także zmiana — w kierunku większego poczucia bezpieczeństwa, stabilności emocjonalnej oraz bardziej wspierającego stosunku do siebie i innych.
Bibliografia
Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema therapy: A practitioner’s guide. Guilford Press.
Young, J. E., & Klosko, J. S. (2015). Reinventing your life: The breakthrough program to end negative behavior… and feel great again. Plume.
Arntz, A., & Jacob, G. (2013). Schema therapy in practice: An introductory guide to the schema mode approach. Wiley-Blackwell.
Bamelis, L. L. M., Evers, S. M. A. A., Spinhoven, P., i in. (2014). Results of a multicenter randomized controlled trial of the clinical effectiveness of schema therapy for personality disorders. American Journal of Psychiatry, 171(3), 305–322. https://doi.org/10.1176/appi.ajp.2013.12040518
Masley, S. A., Gillanders, D. T., Simpson, S. G., i in. (2012). A systematic review of the evidence base for schema therapy. Cognitive Behaviour Therapy, 41(3), 185–202. https://doi.org/10.1080/16506073.2011.614274
Farrell, J. M., Shaw, I. A., Webber, M. A., i in. (2009). A schema-focused approach to group psychotherapy for outpatients with borderline personality disorder: A randomized controlled trial. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 40(2), 317–328. https://doi.org/10.1016/j.jbtep.2008.11.002
Lockwood, G., Perris, P., & Young, J. E. (2012). Schema therapy: Theory and practice. Wiley-Blackwell.
