W kolejnym wpisie z cyklu „Wtorki z terapią schematów” przybliżamy drugą grupę wczesnych nieadaptacyjnych schematów – osłabioną autonomię i brak dokonań.
Autonomia to zdolność do samodzielnego funkcjonowania, podejmowania decyzji, radzenia sobie z wyzwaniami oraz budowania własnej, niezależnej tożsamości. Gdy w dzieciństwie potrzeba wspierania samodzielności nie została odpowiednio zaspokojona, mogą rozwinąć się schematy, które sprawiają, że dorosłe życie staje się pełne wątpliwości, lęku i braku wiary we własne możliwości.
Osoby, u których dominują schematy z tego obszaru, często mają poczucie, że nie poradzą sobie bez wsparcia innych, obawiają się samodzielności lub nie wierzą we własne kompetencje.
Schematy należące do obszaru osłabionej autonomii i braku dokonań:
- Zależność / Niekompetencja
To przekonanie, że samodzielne radzenie sobie z codziennymi obowiązkami jest niemożliwe lub bardzo trudne. Osoby z tym schematem często nie wierzą we własne umiejętności, mają trudność z podejmowaniem decyzji i szukają wsparcia nawet w sytuacjach, z którymi mogłyby poradzić sobie samodzielnie.
- Podatność na zranienie lub zachorowanie
Schemat ten wiąże się z silnym przekonaniem, że w każdej chwili może wydarzyć się coś katastrofalnego – poważna choroba, wypadek, utrata kontroli lub inne nieszczęście. Nawet codzienne sytuacje mogą wywoływać nadmierny niepokój i poczucie zagrożenia.
- Uwikłanie emocjonalne / Niewykształcone Ja
Charakteryzuje się nadmiernym związaniem z ważną osobą – najczęściej rodzicem lub partnerem. W efekcie własne potrzeby, cele i tożsamość schodzą na dalszy plan. Osoba może mieć trudność z odpowiedzią na pytanie: „Kim jestem, niezależnie od tej relacji?”.
- Porażka
To głębokie przekonanie, że jest się mniej zdolnym, mniej kompetentnym i skazanym na niepowodzenia. Osoby z tym schematem często porównują się do innych, umniejszają swoje osiągnięcia i spodziewają się porażki jeszcze przed podjęciem działania.
Czy można zmienić schematy?
Choć schematy często towarzyszą nam przez wiele lat, nie są czymś niezmiennym. W terapii schematów uczymy się rozpoznawać ich wpływ na nasze myśli, emocje i zachowania, a następnie stopniowo zastępować je bardziej wspierającymi sposobami myślenia i funkcjonowania.
Jeśli podczas czytania rozpoznałeś lub rozpoznałaś u siebie któryś z opisanych schematów, pamiętaj – schematy nie definiują tego, kim jesteś. Są wzorcami, które powstały w określonych okolicznościach i które można lepiej zrozumieć, a dzięki terapii również stopniowo zmieniać.
